To jak dziecko będzie radziło sobie w szkole zależy nie tylko od jego zdolności umysłowych, inteligencji czy predyspozycji. Duże znaczenie ma także sytuacja w rodzinie, styl wychowania, postawy rodziców, organizacja życia domowego. Warunki życia i atmosfera panująca w rodzinie ułatwia lub utrudnia dziecku doświadczenie zależności między własnymi działaniami a ich konsekwencją, między wysiłkiem a wieńczącym je sukcesem.

Wpływ rodziców na to w jaki sposób widzimy siebie jest bardzo znaczący. Sposób w jaki nas oceniali zostaje trwale zapisany w umyśle. Ich opinie i działania kształtowały nasze charaktery.

Nawet utalentowane dzieci mogą zaprzepaścić swoje możliwości, jeśli są przesadnie krytykowane przez rodziców. Gdy rodzice pozwalają dziecku próbować rozwijać nowe umiejętności i zachęcają do tego w dziecku rodzi się przekonanie – „mogę to zrobić, jestem w stanie to zrobić”. Porażka , której towarzyszy nie nagana ale dalsza zachęta nie jest powodem tragedii. Uczeń ma ochotę próbować nowych umiejętności i je rozwijać. Nie boi się porażek, wie, że mogą się zdarzyć każdemu i że może próbować jeszcze raz.

Jeżeli dziecko jest chronione i nie ma okazji podejmować ryzyka lub jest krytykowane za niepowodzenia, rośnie w przekonaniu- „ja się do tego nie nadaję”, ‘ja nie potrafię”.

Wpływy negatywne na motywację do nauki

Jakie błędy popełniane przez rodziców powodują, że dziecko nie wykorzystuje swoich potencjalnych możliwości?

Pewne rodzinne sytuacje sprawiają, że dzieci nie znajdują motywacji do tego, żeby uczyć się, sprawdzać się w roli ucznia. Poprzestają na jedynkach, dwójkach, trójkach. Nic z tego , co oferują im w szkole nie jest w stanie ich zainteresować i wzbudzić ich entuzjazmu. Po prostu im się nic nie chce. Wpływom takim podlegają najbardziej:

  • Dzieci rozpieszczone - one nie muszą podejmować wysiłków, żeby osiągnąć upragnione cele, bo rodzice wszystko „podają na tacy”, spełniają marzenia, nadskakują;
  • Dzieci nadopiekuńczych rodziców – stale wyręczane i kontrolowane, nie mają okazji nauczyć się podejmowania decyzji, ponoszenia ryzyka, są przekonane , że nic same nie potrafią ( np. rodzic mówi ja to zrobię tobie się to nigdy nie udaje. Ty zawsze zapominasz;
  • Dzieci rywalizujące z bratem czy siostrą – poczucie nieustannej konfrontacji, porównywania i walka o względy rodziców stwarzają atmosferę ciągłego zagrożenia, frustracji, niesprawiedliwości;
  • Dzieci bardzo zdolne – nie ma atmosfery przychylnej uczniom wybitnym, kłopotliwym – koledzy szydzą z „mózgowca”, a dorośli często nie wiedzą co z nim zrobić;
  • Dzieci manipulatorzy – poczucie władzy nad otoczeniem nie sprzyja rozwijaniu samodyscypliny koniecznej w pracy nad wyznaczonymi celami, często dzieci skłóconych , zbyt pobłażliwych albo zapracowanych rodziców oraz jedynacy uwielbiani przez najbliższych;
  • Dzieci zdezorganizowanych domów – chaos i nieuporządkowany tryb życia utrudniają przystosowanie się do szkolnej rutyny i wypełnianie obowiązków oraz akceptację ograniczeń;
  • Dzieci których możliwości są przeceniane – rodzice mają w stosunku do nich zbyt wysokie wymagania. Dziecko nie jest w stanie im sprostać, co wywołuje u niego frustrację;
  • Dzieci ciągle pouczane i krytykowane – rodzice idealizują obraz siebie; ‘ja w twoim wieku.., miałem same piątki, uczyłem się kilka godzin dziennie..- prawią kazania tonem osoby wszystkowiedzącej i nieomylnej. Lubią udowadniać dziecku, że zawsze mają rację.

Wpływy pozytywne na motywację do nauki

Jak atmosfera w domu powoduje lepsze wyniki w szkole? Co powinien robić rodzic, aby pomóc swoim dzieciom ?

  • Służenie przykładem – jeżeli rodzic czyta książki i czasopisma (nie tylko program TV), często dyskutują na różne tematy, mają swoje hobby dzieci będą bardziej skłonne poszerzać swoją wiedzę, gdyż będzie im się to wydawało naturalne;
  • Dostrzeganie sukcesów, stosowanie pochwał – każda zmiana na lepsze utrwali się szybciej, jeśli zostanie dostrzeżona i doceniona;
  • Stawianie racjonalnych wymagań – aspiracje rodziców wobec dzieci powinny być odpowiednie do posiadanych predyspozycji i uzdolnień;
  • Właściwa organizacja czasu – ważne jest sprawdzenie ilości czasu przeznaczonego na telewizję, czy komputer w celu uniknięcia uzależnienia;
  • Pomoc w nauce – należy zachęcać do samodzielnego rozwiązywania problemów, gdy sobie nie radzi udzielać wsparcia a nie robić za dziecko;
  • Interesowanie się problemami dzieci – małe dzieci mają naturalną skłonność do opowiadania swoich przeżyć rodzicom. Tylko od rodziców zależy , czy będą tak postępowały jak dorosną. Jeżeli reakcje dorosłych na problemy są przesadzone albo sprawy dziecka są traktowane jako mało ważne, wówczas kontakt będzie stawał się coraz bardziej zakłócony. Dzieci nie będą szukały pomocy u rodziców. Nic nie da wypytywanie się czy groźby. Jeżeli rodzic będzie wiedział w czym tkwi kłopot będzie mógł pomóc i udzielić wsparcia;
  • Pozytywne emocje – dziecko które nie ma w domu do czynienia z negatywnymi emocjami, nie przejawia ich raczej w szkole. Należy starać się panować nad złością, gniewem. Nie należy „odbijać „ złego humoru na dzieciach;
  • Mądre karanie – stosowanie kar jak najrzadziej( w przeciwnym razie tracą swoją moc) i tylko wtedy gdy są konieczne, adekwatne do przewinienia;
  • Nagradzanie – nagrody należy stosować mądrze, gdyż zbyt dużo lub bardzo drogie mogą wypaczać charakter. Dzieci uczą się wtedy dla uzyskania jakichś rzeczy a nie dla siebie;
  • Zapewnienie dobrych warunków do nauki – ciężko się skupić gdy nie ma prywatnego kącika albo gdy ojciec ma włączony telewizor. Zaspokajanie potrzeb a nie zachcianek!!!!!
  • Traktowanie rodzeństwa na równi- dziecko faworyzowane zazwyczaj będzie starało się być w centrum uwagi, a dyskryminowane będzie się chowało w cień;
  • Dobra komunikacja – z dzieckiem, ale również w rodzinie, między rodzicami.

Opracowała: mgr Irena Śmiech- pedagog, doradca zawodowy

Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli
ul. M. Karłowicza 4
20-027 Lublin
tel. 81 532 50 57
781 99 43 91
sekretariat-centrum@pceippp.pl

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 7 w Lublinie
ul. M. Karłowicza 4
20-027 Lublin
tel. 81 532 80 78

sekretariat-ppp7@pceippp.pl

Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Bełżycach
ul. Fabryczna 2b
24-200 Bełżyce
tel. 81 517 27 78
sekretariat-belzyce@pceippp.pl

Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Bychawie
ul. Gen. Andersa 2
23-100 Bychawa
tel. 81 566 02 32
sekretariat-bychawa@pceippp.pl