Przykłady ćwiczeń oddechowych i głosowych: ( ważna jest systematyczność ćwiczeń, rozluźnienie mięśni, uzyskiwane poprzez relaks i właściwe oddychanie)

  1. Rozciąganie ciała (podczas mowy pracują oprócz strun głosowych, przepona, mięśnie oddechowe, brzucha, pośladków, itp.) – ćwiczenia bioder, ramion, szyi;
  2. Prawidłowa postawa przy dłuższej wypowiedzi: pozycja stojąca, nogi lekko rozstawione, tułów do przodu: od krzyża do potylicy należy utrzymać linię prostą, pośladki ściągnięte;
  3. Prawidłowy oddech:
    • ułożyć lewą dłoń na brzuch w okolicy przepony, prawą –dolnych żeber z boków od strony pleców;
    • robimy wdech – następuje uwypuklenie brzucha, a dolne żebra rozchodzą się do tyłu i na boki;
    • robimy wydech – mięśnie cofają się;
    • wdech powinien być pełny;
    • wydech powinien być stosowny do frazy mówionej;
    • przy oddychaniu położyć dłoń na brzuchu (podparcie oddechowe);
  1. Ćwiczenia oddechowe: czujemy pracę przepony ( sprawdzamy ręką jej pracę), pamiętamy, że podczas wdechu porusza się przepona a nie ramiona. Wdech przez nos i wydech przez usta, dwa razy dłuższy, potem wydech możemy połączyć z artykulacją głosek „f”, „s”, „sz”, wykonując wydech wypowiadamy kolejno wymienione głoski. Praca przepony jest najbardziej wyczuwalna w pozycji leżącej na plecach. W takiej pozycji można robić ćwiczenia z użyciem książki, innego dość ciężkiego przedmiotu, który kładziemy na brzuch na wysokości przepony. Przedmiot wraz z wdechem unosi się, wraz z wydechem opada w dół. Ćwiczymy też staccato: „ss, ss, ss..” – poruszający się mięsień przepony wypycha powietrze nie obciążając mięśni szyi;
  2. Nabieramy powietrza, w prawej dłoni trzymamy skrawek papieru, na który z przerwami dmuchamy (coraz szybciej – usprawnianie mięśni przepony);
  3. Nabieramy powietrza, rozchylamy ramiona, wymawiamy samogłoski: a, o, u i opuszczamy ramiona; stosujemy przerwy w ćwiczeniu;
  4. Kontrolujemy siłę, czas i równomierność wydechu: na wysokości ust umieszczamy skrawek papieru, dmuchamy na niego nie pozwalając mu się odkształcić;
  5. Na wysokości ust umieszczamy palącą się świecę, dmuchając nie pozwalamy, by płomień świecy zgasł;
  6. Masowanie tak zwanych miejsc rezonacyjnych, czyli ważnych w procesie wydobywania dźwięku: czoła, policzków, górnej części nosa, szyi;
  7. Ćwiczenia podniebienia miękkiego: wielokrotne powtarzanie głoski „g” w różnych zestawieniach z samogłoskami (ga-a-ga, ge-e-ge, go-o-go, gu-u-gu) , ziewanie;
  8. Mormorando i normorando: mruczymy głoskę „mmm...” ( na dowolnej, wygodnej wysokości, układając dłoń na kącikach ust i skrzydełku nosa) kierując dźwięk wyobrażeniem do wewnątrz głowy w stronę twarzowej części czaszki, a nawet czoła (śpiewacy nazywają to kierowaniem dźwięku na maskę). Ćwiczymy dotąd, aż poczujemy palcami wibrację górnej części nosa, pamiętamy o uniesieniu podniebienia miękkiego ( jak do ziewania). Podobnie normorando: śpiewamy głoskę „nnn...”, podniebienie miękkie wysoko, właściwa praca przepony, spokojny wdech, koniuszek języka przy zębach górnych, usta mogą być lekko rozchylone;
  9. Dalej przechodzimy delikatnie do samogłosek: mmaa, mmee, mmii, mmoo, mmuu.. unamuna, mamamija, miła mamie mimozy kupiła... Czuwamy nad tym, by przy samogłoskach dźwięk naszą wyobraźnię był kierowany w to samo miejsce, co przy spółgłosce „m”. Nadal pracuje przepona;
  10. Przechodzimy do słów, krótkich powiedzeń, przysłów, np.: „moja miła”, „czarna krowa w kropki bordo...” (głoska „r” dobrze pobudza obszary rezonacyjne, można przedłużać tę głoskę);
  11. Przy prawidłowej postawie stosując podparcie oddechowe wyliczamy: 1x2, 2x2, 3x2, 4x2 ... wypowiadamy: „siedzi kura na koszyku, liczy jaja do szyku: jedno jajo, drugie jajo...”, „jedna wrona bez ogona, druga wrona bez ogona...”;
  12. Recytacja krótkich wierszyków, służących także rozwijaniu dykcji ( np. Małgorzaty Strzałkowskiej);
  13. Podczas ćwiczenia dykcji ważna jest praca warg: często podczas mówienia są one leniwe, przez co mowa staje się mniej wyraźna i mniej dźwięczna. Pomocne są tu ćwiczenia szybkiego wypowiadania głosek w opozycyjnym opisie artykulacyjnym, np.: z-ż-w-b-t-k, do-da, da-do, bo-do, do-bo, sksz-sksze-skszy-skszo-skszu, as-sza-es-sze-ys-szy-os-szo-us-szu (z odpowiednim układem warg podczas wymawiania samogłosek).

Profilaktyka

  1. Ćwiczenia oddechowe stosować systematycznie, nie tylko wtedy, gdy mamy problem z głosem;
  2. Odpowiednia dieta: unikanie gorących i zimnych napojów, napojów gazowanych, zbyt słonych potraw - orzeszków ziemnych, paluszków, itp.;
  3. Zdrowy styl życia, radzenie sobie ze stresem, unikania mówienia na wietrze, mrozie, unikanie nadmiernego opalania się, dymu tytoniowego;
  4. Odpowiednie nawilżanie gardła, zwłaszcza w czasie większego wysiłku strun głosowych i suchego powietrza (zima, okres grzewczy): siemię lniane, pastylki nawilżające (Isla-mint, na bazie wyciągu z porostu islandzkiego, przeciwbakteryjne pastylki do gardła najczęściej je wysuszają), spraye do gardła (Tonimer);
  5. Wyleczenie do końca infekcji gardła, uszu, krtani, zatok, zapobiegać powikłaniom, które mogą obciążać struny głosowe;
  6. Unikanie niekontrolowanych wysiłków głosowych (nagły krzyk);
  7. Regularne badanie strun głosowych i krtani;
  8. Gdy to konieczne i możliwe posługiwanie się mikrofonem;
  9. Dokładne poznanie swego głosu i świadome kierowanie sposobem posługiwania się nim;
  10. Unikanie gadulstwa, mówienie precyzyjne, na temat, konkretne.

Opracowanie autorskie: mgr Aleksandra Palczewska-Chrześćjan – psycholog, specjalista ds. psychoprofilaktyki i resocjalizacji

Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli
ul. M. Karłowicza 4
20-027 Lublin
tel. 81 532 50 57
781 99 43 91
sekretariat-centrum@pceippp.pl

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna nr 7 w Lublinie
ul. M. Karłowicza 4
20-027 Lublin
tel. 81 532 80 78

sekretariat-ppp7@pceippp.pl

Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Bełżycach
ul. Fabryczna 2b
24-200 Bełżyce
tel. 81 517 27 78
sekretariat-belzyce@pceippp.pl

Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Bychawie
ul. Gen. Andersa 2
23-100 Bychawa
tel. 81 566 02 32
sekretariat-bychawa@pceippp.pl